Büyüme hormonu testi, vücuttaki büyüme hormonu (GH) seviyelerini ölçmek için kullanılan bir dizi tıbbi prosedürdür. Bu test, çocuklarda büyüme geriliği veya yetişkinlerde hormonal dengesizlik şüphesi olduğunda başvurulan önemli bir tanı aracıdır. Büyüme hormonu, hipofiz bezinden salgılanan ve kemik gelişimi, kas kütlesi artışı, metabolizma düzeni gibi kritik süreçleri yöneten bir hormondur.
Büyüme Hormonu Testi Neden Yapılır?
Büyüme hormonu testi genellikle şu durumlarda önerilir:
- Çocuklarda yaşıtlarına göre belirgin boy kısalığı veya büyüme hızında yavaşlama
- Yetişkinlerde kas kaybı, kemik erimesi veya açıklanamayan yorgunluk
- Hipofiz bezi tümörü (adenom) şüphesi
- Büyüme hormonu eksikliği (GHD) veya fazlalığı (akromegali) belirtileri
Büyüme Hormonu Eksikliği ve Fazlalığı Belirtileri
- Eksiklik Belirtileri (Çocuklarda):
- Persentil eğrilerinde düşük boy ve kilo
- Yüz hatlarında çocuksu görünüm
- Gecikmiş ergenlik
- Eksiklik Belirtileri (Yetişkinlerde):
- Kas güçsüzlüğü ve yağ dokusunda artış
- Kemik yoğunluğunda azalma (osteoporoz)
- Depresyon ve enerji düşüklüğü
- Fazlalık Belirtileri (Akromegali):
- El ve ayaklarda anormal büyüme
- Çene ve alın kemiğinde genişleme
- Eklem ağrıları ve terlemede artış
Test Öncesi Hazırlık Süreci
Büyüme hormonu seviyeleri gün içinde dalgalanma gösterdiğinden, test öncesi belirli hazırlıklar gerekebilir:
- 10-12 saatlik açlık (su hariç)
- Egzersizden kaçınma (test öncesi 24 saat)
- Bazı ilaçların geçici olarak kesilmesi (doktor onayı ile)
Büyüme Hormonu Testi Çeşitleri
- Bazal GH Testi: Aç karnına alınan kan örneği ile tek seferlik ölçüm yapılır. Ancak hormonun dalgalı salınımı nedeniyle tek başına yeterli değildir.
- Uyarı Testleri:
- İnsülin Tolerans Testi (ITT): Hipoglisemi oluşturularak GH salınımı tetiklenir.
- Arjinin veya Glukagon Testi: İlaç enjeksiyonu sonrası hormon seviyeleri izlenir.
- IGF-1 Testi: Büyüme hormonunun etkisiyle karaciğerde üretilen IGF-1 seviyesi ölçülür. Bu test, GH aktivitesini dolaylı yoldan gösterir.
Test Nasıl Uygulanır?
Test, endokrinoloji kliniklerinde uzman ekipler tarafından gerçekleştirilir. Damar yolu açıldıktan sonra uyarıcı ilaç verilir ve belirli aralıklarla (30, 60, 90. dakikalar) kan örnekleri alınır. İşlem sırasında hastanın tansiyon ve kan şekeri sürekli izlenir.
Test Sonuçlarının Değerlendirilmesi
- Normal GH Değerleri:
- Çocuklarda: 0-20 ng/mL
- Yetişkinlerde: 0-5 ng/mL
- Düşük GH Seviyeleri: Hipopituitarizm veya hipofiz yetmezliği işaret edebilir.
- Yüksek GH Seviyeleri: Akromegali veya hipofiz tümörü ile ilişkili olabilir.
Büyüme Hormonu Tedavi Seçenekleri
- Eksiklik Tedavisi: Rekombinant GH enjeksiyonları (günlük veya haftalık dozlar).
- Fazlalık Tedavisi:
- Cerrahi (hipofiz tümörünün çıkarılması)
- İlaçlar (somatostatin analogları, dopamin agonistleri)
- Radyoterapi (direçli vakalarda)
Testin Riskleri ve Yan Etkileri
İnsülin tolerans testi sırasında hipoglisemi gelişebilir. Baş dönmesi, terleme veya bayılma gibi semptomlar acil müdahale gerektirebilir. Arjinin testinde bulantı veya kusma görülebilir.
Çocuklarda Test Sürecine Dikkat Edilmesi Gerekenler
Çocuk hastalarda test öncesi psikolojik hazırlık önemlidir. Ebeveynlerin süreci anlatması ve çocuğu rahatlatması gerekir. İşlem sırasında oyuncak veya kitaplarla dikkat dağıtmak faydalı olabilir.
Büyüme Hormonu ve Yaşam Tarzı İlişkisi
Düzenli uyku, dengeli beslenme ve fiziksel aktivite, GH salınımını doğal yollarla artırabilir. Özellikle derin uyku evrelerinde hormon seviyeleri pik yapar. Protein ağırlıklı beslenme ve şekerli gıdalardan kaçınmak da hormon dengesini korumaya yardımcı olur.