İdrar yapamama (üriner retansiyon), mesanenin tamamen boşaltılamaması veya idrar çıkışının fiziksel olarak engellenmesi sonucu ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. Bu durum, akut (ani başlangıçlı) veya kronik (yavaş gelişen) olabilir ve altında yatan nedenlerin detaylı şekilde araştırılmasını gerektirir. İşte idrar yapamamanın yaygın sebepleri, belirtileri ve modern tedavi yaklaşımları:
İdrar Yapamamanın Başlıca Nedenleri
- Prostat Büyümesi (BPH): Erkeklerde en sık görülen neden olan iyi huylu prostat hiperplazisi, idrar kanalını sıkıştırarak akışı engeller.
- Mesane Kası Problemleri: Nörojenik mesane (sinir hasarı) veya kas zayıflığı, mesanenin kasılamamasına yol açar.
- İdrar Yolu Taşları: Üreter veya üretrada sıkışan taşlar, idrar akışını bloke edebilir.
- İlaç Yan Etkileri: Antihistaminikler, antidepresanlar ve kas gevşeticiler mesane kasılmasını baskılayabilir.
- Pelvik Organ Sarkması: Kadınlarda rahim veya mesane sarkması üretraya baskı yapabilir.
Belirtiler ve Acil Durum İşaretleri
İdrar yapamamanın tipik belirtileri şunları içerir:
- Karın alt bölgesinde şişkinlik ve ağrı
- Sık idrara çıkma isteği ancak idrar yapamama
- İdrar yaparken zorlanma veya damlama şeklinde çıkış
- Tam boşalmama hissi ve idrar sonrası rahatlamama
- Acil Durumlar: Hiç idrar çıkaramama, böbrek yetmezliği riski nedeniyle acil tıbbi müdahale gerektirir.
Teşhis Yöntemleri
Tanı sürecinde şu adımlar izlenir:
- Fizik Muayene: Prostat muayenesi (erkeklerde) veya pelvik muayene (kadınlarda).
- Görüntüleme: Üriner ultrason ile mesane hacmi ve idrar yolu tıkanıklıkları değerlendirilir.
- Ürodinamik Testler: Mesane basıncı ve idrar akış hızı ölçülerek kas fonksiyonları analiz edilir.
- Laboratuvar: İdrar tahlili (enfeksiyon araştırması) ve PSA testi (prostat kanseri şüphesi).
Tedavi Seçenekleri
Tedavi, altta yatan nedene göre planlanır:
- Akut Retansiyon: Üretral veya suprapubik kateter yerleştirilmesi ile mesane boşaltılır.
- Prostat Büyümesi: Alfa-blokerler (Tamsulosin) veya 5-alfa redüktaz inhibitörleri (Finasterid) ile medikal tedavi.
- Cerrahi Müdahale: Transüretral rezeksiyon (TUR-P) ile prostat dokusunun alınması.
- Nörojenik Mesane: Temiz aralıklı kateterizasyon (TAK) veya mesane kasını uyaran ilaçlar.
Korunma ve Yaşam Tarzı Önerileri
- Günlük 1.5-2 litre su tüketin; aşırı sıvı alımından kaçının.
- Alkol ve kafeinli içecekler mesane irritasyonunu artırabilir.
- Düzenli tuvalet alışkanlığı edinin; idrar tutmaktan kaçının.
- Kabızlığı önlemek için lifli gıdalar tüketin; karın içi basıncı azaltın.
İdrar Yapamama Durumunda Ne Yapılmalı?
Hiç idrar çıkaramama durumunda derhal acil servise başvurun. Kronik şikayetlerde ise üroloji veya nefroloji uzmanına danışarak detaylı tetkik yaptırın. Erken teşhis, böbrek hasarı ve enfeksiyon riskini önemli ölçüde azaltır.