İnsülin direnci, vücut hücrelerinin insülin hormonuna karşı duyarsız hale gelmesi ve kan şekerinin kontrol edilememesiyle karakterize bir metabolik durumdur. Tedavi edilmezse tip 2 diyabet, obezite ve kardiyovasküler hastalıklar gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. İnsülin direnci testi, bu durumun erken teşhisi için kritik bir role sahiptir.
İnsülin Direnci Belirtileri
- Sürekli yorgunluk ve enerji düşüklüğü
- Özellikle bel çevresinde yağlanma
- Sık acıkma ve tatlı krizleri
- Ciltte koyu lekeler (akantozis nigrikans)
- Adet düzensizlikleri veya polikistik over sendromu (PKOS)
İnsülin Direnci Testi Nasıl Yapılır?
İnsülin direncini teşhis etmek için kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
-
Açlık Kan Şekeri ve İnsülin Ölçümü:
- 8-12 saatlik açlık sonrası alınan kanda glukoz ve insülin seviyeleri ölçülür.
- HOMA-IR Formülü: (Açlık Glukozu (mg/dL) x Açlık İnsülini (μIU/mL)) / 405. Bu değerin 2.7’nin üzerinde olması insülin direncini gösterir.
-
Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT):
- Açken ve glukoz içirildikten 2 saat sonra kan şekeri ve insülin seviyeleri ölçülür.
- İkinci saatte insülin değerinin 60 μIU/mL’yi aşması direnç işaretidir.
-
HbA1c Testi:
- Son 3 aylık ortalama kan şekeri seviyesini gösterir. %5.7-6.4 arası prediyabet, %6.5 ve üzeri diyabet olarak kabul edilir.
Test Sonuçları Nasıl Yorumlanır?
- HOMA-IR <2.5: Normal kabul edilir.
- HOMA-IR 2.5-5.0: İnsülin direnci başlangıcı.
- HOMA-IR >5.0: Belirgin insülin direnci ve metabolik risk.
İnsülin Direnci Tedavi ve Yönetim Stratejileri
-
Beslenme Önerileri:
- Rafine şeker ve işlenmiş gıdalardan uzak durun.
- Lif oranı yüksek sebzeler, tam tahıllar ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado) tüketin.
- Öğünleri düzenli aralıklarla ve küçük porsiyonlar halinde planlayın.
-
Fiziksel Aktivite:
- Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya direnç egzersizleri yapın.
- Kas kütlesini artırmak insülin duyarlılığını iyileştirir.
-
İlaç Tedavisi:
- Metformin gibi insülin duyarlılığını artıran ilaçlar doktor kontrolünde kullanılabilir.
- PKOS’lu kadınlarda myo-inozitol takviyeleri etkili olabilir.
Risk Faktörleri ve Korunma Yolları
- Ailede diyabet öyküsü olanlar düzenli tarama yaptırmalı.
- Bel çevresi erkeklerde 94 cm, kadınlarda 80 cm’yi aşmamalı.
- Uyku düzenine dikkat ederek gece 7-8 saat uyuyun.
Testi Kimler Yaptırmalı?
- Kilo veremeyen veya hızlı kilo alan bireyler
- Açlık kan şekeri 100-125 mg/dL arası olanlar
- PKOS tanısı alan kadınlar